Result

" กรณีความขัดแย้งกรณีการจัดการน้ำในชุมชนตำบลภูฟ้า อำเภอบ่อเกลือ "
" ภาคเหนือ จังหวัดน่าน อำเภอบ่อเกลือ "
ประเภทความขัดแย้ง
ความขัดแย้งด้านการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ด้านข้อมูลข่าวสาร และด้านผลประโยชน์
ระดับการรับรู้ของสังคม
ระดับจังหวัด
ประเด็นความขัดแย้ง
การแย่งชิงน้ำเพื่อใช้อุปโภคบริโภค ที่มีสาเหตุมาจากการบริหารจัดการน้ำที่ขาดหลักการใช้ธรรมาภิบาลและคนในพื้นที่รุกพื้นที่ป่าต้นน้ำ

อ่านเพิ่มเติม >>

ความเป็นมา
ตั้งแต่ในช่วงปี พ.ศ. 2545 เป็นต้นมา สถานการณ์น้ำของชุมชนตำบลภูฟ้า เริ่มประสบปัญหาในหลายๆ ด้าน โดยเฉพาะปัญหาการจัดการน้ำของชุมชน ด้วยระบบประปาภูเขา ที่เริ่มไม่เพียงพอต่อความต้องการของชาวบ้านโดยเฉพาะฤดูแล้ง ด้วยสาเหตุสําคัญมาจาก 2 สาเหตุ คือ 1) การลดลงของทรัพยากรป่าไม้ ซึ่งถือเป็นแหล่งน้ำต้นทุนของชุมชน การจัดการการส่งน้ำที่เกิดการการ รุกล้ำการขยายพื้นที่ทํากินของคนในพื้นที่และ 2) การจัดการน้ำที่ยังไม่เป็นระบบและยังไม่มีประสิทธิภาพที่ดีพอ 3) การตั้งข้อสงสัยว่าโครงการพระราชดำริศูนย์ภูฟ้าได้ดึงน้ำไปใช้ในการกิจกรรมของศูนย์ภูฟ้าเป็นจํานวนมาก ซึ่งส่งผลกระทบกับแหล่งน้ำธรรมชาติที่ชุมชนได้ใช้อุปโภคบริโภคนั้นลดลง ดังนั้น จึง ทําให้คนในชุมชนเกิดการแย่งชิงน้ำเพื่อใช้ในการอุปโภค บริโภคและเพื่อการเกษตร ตลอดจน เกิดความขัดแย้งทั้งในชุมชนเองและชุมชนกับหน่วยงานในพื้นที่

อ่านเพิ่มเติม >>

คู่ขัดแย้งหลักและจุดยืน
ชาวบ้านในชุมชนเอง และระหว่างชาวบ้านในชุมชนกับกับองค์กรภาครัฐและโครงการพระราชดำริศูนย์ภูฟ้าจุดยืน ชาวบ้านแย่งชิงน้ำเพื่อใช้ในการอุปโภค บริโภคและเพื่อการเกษตร และมีความรู้สึกติดลบกับโครงการศูนย์ภูฟ้าในฐานะผู้มาแย่งใช้น้ำ

อ่านเพิ่มเติม >>

ผู้เกี่ยวข้องอื่น
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม, ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย, สิ่งแวดล้อมจังหวัดน่าน, อบตำบลในพื้นที่ โครงการพระราชดำริศูนย์ภูฟ้า และหน่วยจัดการต้นน้ำ (กรมป่าไม้)
ระยะเวลา
พ.ศ. 2560
สถานะ
ได้รับการแก้ไขแล้ว
พลวัต
จากสถานการณ์ปัญหาดังกล่าว ทางผู้นำชุมชน คณะกรรมการหมู่บ้านและคณะกรรมการน้ำชุมชนบ้านผาสุข ต่างเห็นว่าการใช้งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นมาเป็นเครื่องมือในการสืบค้นปัญหาอย่างจริงจังและเป็นระบบผ่านกระบวนการปฏิบัติการ (การทดลองวิจัยในการแก้ไขปัญหา) อย่างมีส่วนร่วมของคนในชุมชน น่าจะก่อให้เกิดการเรียนรู้ร่วมกันที่จะทำให้รู้จักตนเอง รู้จักชุมชนและนำไปสู่การแก้ไขปัญหาและลดความขัดแย้งในชุมชนและหน่วยงานในพื้นที่ได้ โดยมีวิธีการดำเนินงานวิจัย 1) การจัดเวทีชี้แจงความเข้าใจ เป้าหมายและแผนการดำเนินงานวิจัยและการบริหารจัดการงบประมาณโครงการวิจัยอย่างโปร่งใส 2) การเก็บข้อมูล ด้วยการใช้กระบวนการมีส่วนร่วมระหว่างนักวิจัยชุมชนและตัวแทนจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ ในประเด็น สถานการณ์ปัญหา แหล่งน้ำต้นทุน ปริมาณการใช้น้ำ (ตลอดทั้งปี) พฤติกรรมการใช้น้ำ (ทั้งในช่วงปกติและช่วงขาดแคลน) การบริหารจัดการน้ำที่ผ่านมา (ระดับครัวเรือนและระดับชุมชน ตั้งแต่อดีต – ปัจจุบัน ทั้งในส่วนของกฎกติกา / กลุ่มคนทำงาน / งบประมาณที่ใช้บริหาร) และบทบาทและการหนุน เสริมระหว่างชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการจัดการน้ำของชุมชน 3) การศึกษาข้ อมู ลจากเอกสารที่เกี่ยวข้อง ในส่วนของเอกสารทางวิชาการจากหน่วยงานในพื้นที่ ที่เคยมี โครงการ การแก้ไขปัญหาในการบริหารจัดการน้ำในพื้นที่ชุมชนบ้านสุข 4) การปฏิบัติในพื้นที่ในการ สำรวจแหล่งต้นน้ำ การวัดปริมาณการใช้น้ำ (ของแต่ละครัวเรือน) ด้วยการใช้ความรู้ทางวิชาการอย่าง ง่าย (ที่ได้รับการถ่ายทอดจากนักวิชาการที่เกี่ยวข้อง) ซึ่งเป็นความรู้ใหม่ที่ชุมชนไม่เคยลงมือปฏิบัติ 5) การวิเคราะห์ข้อมูลและทบทวนวิธีการบริหารหรือการแก้ไขปัญหาที่ผ่านมาของชุมชน 6) จัดเวทีชี้แจ้ง ข้อมูลที่ได้จากกการวิจัย เพื่อสร้างการรับรู้ สร้างความตระหนัก สร้างความเข้าใจและหาแนวทางการ แก้ไขปัญหาด้วยกระบวนการมีส่วนของคนในชุมชน (ตั้งแต่การรับฟัง การแสดงความคิดเห็น การ ออกแบบการทดลองการแก้ไขปัญหา การตกลง/ยอมรับในการปฏิบัติร่วมกัน) 7) ทดลองการบริหาร จัดการน้ำด้วยหลักธรรมาภิบาล (เน้นศีลธรรม) และปรับวิธีการวางระบบท่อส่งน้ำ – บำรุงรักษา (ตาม หลักวิศวกรรม) ให้กับทุกครัวเรือในชุมชน 8) สรุปผลการทดลอง โดยจัดเป็นเอกสาร/โปสเตอร์ กฎกติกา การบริหารจัดการน้ำในชุมชนและนำเข้าสู่เวทีประชุมประจำเดือนของชุมชน

อ่านเพิ่มเติม >>

ระดับความรุนแรง
ไม่มีความเสียหายทั้งต่อทรัพย์สินและร่างกาย
วิธีการแก้ไข
แนวทางการแก้ปัญหาบนพื้นฐานการปฏิบัติการ (การทดลองวิจัยในการแก้ไขปัญหา)พบว่า ชุมชนในพื้นที่ผาสุข ได้ค้นพบสาเหตุที่แท้จริงว่า การที่แหล่ง น้ำที่เคยใช้อย่างอุดมสมบูรณ์ในอดีตนั้นกลับลดลงและก่อให้เกิดปัญหานั้น มีสาเหตุมาจากการบริหาร จัดการน้ำที่ขาดหลักการใช้ธรรมาภิบาลและคนในพื้นที่รุกพื้นที่ป่าต้นน้ำ จึงก่อให้เกิดสภาพปัญหาแหล่ง น้ำตื้นเขินและแห้งขอด ส่วนกระบวนการความรู้ที่ชุมชนค้นพบที่ได้จากงานวิจัยในครั้งนี้ เพื่อนำมาแก้ไข ปัญหา ก็คือ การใช้องค์ความรู้ทางภูมิปัญญาท้องถิ่นผสมผสานกับการใช้ความรู้ทางวิชาการ (ด้าน เทคนิค/เทคโนโลยี) และหลักธรรมาภิบาล (เน้นศีลธรรม) ในการบริหารจัดการน้ำของชุมชน ซึ่งการ บริหารจัดการน้ำในที่นี้ใช้ 1) รูปแบบวิธีการตั้งกฎ กติกาชุมชนด้วยหลักธรรมาภิบาล ในการจัดสรรน้ำ ให้กับคนในชุมชนอย่างเป็นธรรม ร่วมกับการบริหารจัดการตรวจสอบคุณภาพน้ำ (ทางด้านความ ปลอดภัยทางอนามัย) ระบบการติดตั้ง-บำรุงรักษา (ทางด้านเทคนิค) สัปดาห์ละ 3 ครั้ง โดยผ่านกลุ่ม อาสาสมัครในชุมชนที่จะคอยผลัดเปลี่ยนตามวาระข้อตกในการเป็นอาสาสมัคร (ทุกครัวเรือนจะจัดส่งคน ในครอบครัวมาเป็นอาสาสมัคร) 2) รูปแบบการฟื้นฟูแหล่งต้นน้ำ (ผืนป่า) โดยใช้ความรู้จากวิถีความเชื่อ ป่าศักดิ์สิทธิ์ จารีตประเพณี กฎ ข้อห้าม (การนับถือผีป่า / การบวชป่า) และการปลูกป่าเสริมตามความ เชื่อและการใช้ประโยชน์จากป่า (พืชป่าที่สามารถสร้างรายได้ เช่น ต้นต๋าว) และการแบ่งโซนพื้นที่ป่า ได้แก่ ป่าต้นน้ำ ป่าอนุรักษ์ ป่าใช้สอย 3) รูปแบบลดความขัดแย้งการบริหารจัดการน้ำด้วยการบูรณา การกระบวนการทำงานอย่างมีส่วนร่วม ระหว่าง ชุมชนบ้านผาสุก โครงการพระราชดำริศูนย์ภูฟ้า หน่วยจัดการต้นน้ำ (กรมป่าไม้) ด้วยการใช้ข้อมูลงานวิจัยที่เป็นข้อเท็จจริง มาเป็นเครื่องมือการสร้างความ เข้าใจร่วมกันและนำไปสู่เวทีการพูดคุยและหาแนวทางการแข้ไขปัญหาร่วมกันอย่างสันติวิธี (ในอดีตเกิด ปัญหาในเรื่องความไม่เข้าใจกัน โดยเฉพาะการบริหารจัดการน้ำ ที่เกิดจากการใช้น้ำจากผืนป่าเดียวกัน ทำให้ชาวบ้านบางส่วนไม่สบายใจ เนื่องจากเห็นว่าไม่เกิดความเป็นธรรมในการใช้น้ำ ที่ทางศูนย์ภูฟ้าได้ นำน้ำผ่านระบบประปาภูเขาไปใช้ในพื้นที่ศูนย์ โดยเฉพาะการใช้น้ำจากแหล่งเดียวกันและมีการใช้ระบบท่อส่งน้ำที่ใหญ่ ส่วนชาวบ้านใช้ระบบท่อขนาดเล็กและเดินท่อส่งน้ำผ่านหมู่บ้าน แต่ชาวบ้านไม่ได้ใช้ประโยชน์)

อ่านเพิ่มเติม >>

ที่มาของข้อมูล
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.).(2560). “บ้านผาสุข” ต้นแบบการจัดการน้ำบนที่สูง แก้ปัญหาความขัดแย้งด้วยงานวิจัย. สืบค้นเมื่อ 5 มิถุนายน 2561 จาก https://www.trf.or.th/community-locality-society-news/11453-water-resource-management-at-ban-phasuk
ไฟล์ดาวน์โหลด
-

Gellary

ติดต่อเรา

หมายเลขโทรศัพท์ภายใน

02-141-9600

สถาบันพระปกเกล้า

ศูนย์ราชการเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษา อาคารรัฐประศาสนภักดี
ชั้น 5 ฝั่งทิศใต้ เลขที่ 120 หมู่ 3 ถนนแจ้งวัฒนะ
แขวงทุ่งสองห้อง เขตหลักสี่ กรุงเทพฯ 10210


This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.